Yeşil Dönüşüm ve Sürdürülebilirlik Okulu

İklim değişikliği, çevresel sistemlerin yanı sıra ekonomik yapıları, toplumsal ilişkileri ve uluslararası politika süreçlerini etkileyen çok boyutlu bir küresel sorundur. İklim değişikliğine yönelik etkili politikaların geliştirilmesi, sorunun bilimsel temellerinin anlaşılması ile azaltım, uyum ve yönetişim süreçlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu modül, katılımcılara iklim değişikliğinin nedenleri ve etkileri ile ulusal ve uluslararası politika araçları arasındaki ilişkileri bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirebilecekleri bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.

Modül kapsamında öncelikle iklim değişikliğinin bilimsel temelleri, temel sera gazı kaynakları ve sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik yaklaşımlar ele alınmaktadır. Uygulanabilir azaltım çözümleri, iklim değişikliğinin küresel ölçekte ortaya çıkardığı etkilerle birlikte incelenmektedir. İklim değişikliğine uyum süreci ise değişen iklim koşullarına karşı toplumların, kurumların ve sistemlerin dayanıklılığının geliştirilmesi bağlamında değerlendirilmektedir. Böylece azaltım ve uyum yaklaşımlarının birbirini tamamlayan yönlerinin anlaşılması hedeflenmektedir.

Modülün küresel politika boyutunda Paris Anlaşması ve Birleşmiş Milletler iklim konferansları üzerinden uluslararası iklim politikalarının gelişimi incelenmektedir. Küresel iklim yönetişiminde rol alan aktörlerin sorumlulukları ve birbirleriyle olan ilişkileri değerlendirilmekte, uluslararası karar alma süreçlerinin iklim eylemleri üzerindeki etkileri ele alınmaktadır. Bu çerçevede iklim politikalarının yalnızca çevresel hedeflerle değil, ekonomik ve siyasi önceliklerle de ilişkili olduğu ortaya konulmaktadır.

Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı, karbon yönetimi ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması üzerinden iklim politikalarının ticaret, üretim ve sektörel dönüşüm üzerindeki etkileri incelenmektedir. Türkiye’nin net sıfır stratejisi ve Yeşil Mutabakat Eylem Planı, ulusal dönüşüm süreci ve küresel gelişmelerle ilişkisi içerisinde ele alınmaktadır. İklim değişikliğinin ekonomik, sosyal ve jeopolitik etkileri ile iklim adaleti, sorumlulukların ve dönüşümün maliyet ve faydalarının farklı ülkeler ve toplumsal gruplar arasında dağılımı açısından değerlendirilmektedir.

Modül sonunda katılımcıların iklim değişikliğinin bilimsel temelleri ile ulusal ve uluslararası politika süreçleri arasında bağlantı kurabilmeleri, azaltım ve uyum yaklaşımlarını birlikte değerlendirebilmeleri beklenmektedir. Ayrıca iklim politikalarının ekonomik, sosyal ve jeopolitik sonuçlarını yorumlayabilmeleri ve farklı politika araçlarının amaçlarını ve etkilerini karşılaştırabilmeleri hedeflenmektedir. Böylece katılımcıların kendi çalışma alanlarında iklim değişikliğine ilişkin gelişmeleri değerlendirebilecek ve dönüşüm süreçlerini daha bütüncül biçimde yorumlayabilecek analitik bir bakış açısı geliştirmeleri amaçlanmaktadır.

Kurumsal sürdürülebilirlik, kurumların çevresel, sosyal ve yönetişim boyutlarını stratejik kararlarına, operasyonel süreçlerine ve değer yaratma anlayışlarına bütünleştirmelerini gerektiren kapsamlı bir yönetim yaklaşımıdır. Bu modül, katılımcılara kurumsal sürdürülebilirliğin kavramsal temellerini kazandırmayı; sürdürülebilirlik stratejilerinin geliştirilmesi, uygulanması, finansmanı ve raporlanması arasındaki ilişkileri bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirme yetkinliği sunmayı amaçlamaktadır. Kurumların uzun vadeli başarısı, paydaş beklentileri, hesap verebilirlik ve kurumsal dayanıklılık çerçevesinde ele alınmaktadır.

Modül kapsamında öncelikle sürdürülebilirlik kavramının tarihsel gelişimi ve kurumsal yönetim anlayışına yansımaları incelenmektedir. Sürdürülebilirliğin iş stratejisine entegrasyonu; kurumsal amaçların belirlenmesi, önceliklerin tanımlanması ve performansın izlenmesi bağlamında değerlendirilmektedir. Kurum hedeflerinin Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ile ilişkilendirilmesi üzerinden, küresel hedeflerin kurumsal düzeyde somut politika ve uygulamalara dönüştürülmesine odaklanılmaktadır. Bu yaklaşım, sürdürülebilirliğin kurum genelinde benimsenmesini ve karar süreçlerine yerleşmesini destekleyen yönetsel sorumlulukların anlaşılmasını sağlamaktadır.

Modülün raporlama boyutunda GRI, TCFD ve IFRS S1 ile IFRS S2 gibi uluslararası standart ve çerçevelerin amaçları, kapsamları ve temel yaklaşımları ele alınmaktadır. Entegre düşünme ve raporlama, farklı sermaye unsurları arasındaki etkileşimler ve kurumların zaman içerisinde değer yaratma kapasitesi üzerinden incelenmektedir. Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları kapsamında TSRS 1 ve TSRS 2; sürdürülebilirlikle ve iklimle ilgili risk ve fırsatların açıklanması, yönetişim, strateji, risk yönetimi, metrikler ve hedefler ekseninde değerlendirilmektedir. Böylece katılımcıların sürdürülebilirlik bilgilerinin karar faydasını ve kurumsal şeffaflık açısından önemini kavramaları hedeflenmektedir.

Son bölümde sürdürülebilirliğin finansmanı, sürdürülebilir finansal araçlar, çevresel, sosyal ve yönetişim unsurlarını esas alan ESG yatırımları ve sorumlu yatırım stratejileri incelenmektedir. Finansman tercihleri ile kurumsal dönüşüm hedefleri arasındaki bağlantılar, risklerin yönetilmesi ve uzun vadeli değer yaratılması açısından tartışılmaktadır. Sürdürülebilirlik performansının finansal kararlarla ilişkilendirilmesi, katılımcıların kurumsal strateji ve sermaye tahsisi arasındaki karşılıklı etkileşimi değerlendirmelerine katkı sunmaktadır.

Modül sonunda katılımcıların sürdürülebilirliği kurumsal strateji, raporlama ve finansman süreçleri arasında bağlantı kurarak değerlendirebilmeleri; kurumlarının ihtiyaçlarına uygun uygulama alanlarını belirleyebilmeleri ve sürdürülebilir dönüşüme katkı sağlayabilecek analitik bir bakış açısı geliştirmeleri beklenmektedir. Bu doğrultuda modül, farklı disiplinlerden katılımcılar için ortak bir kavramsal ve uygulamaya dönük temel oluşturmaktadır.

Çevresel sürdürülebilirlik, doğal kaynakların korunmasını, ekolojik dengenin gözetilmesini ve ekonomik faaliyetlerin çevresel sınırlar içerisinde sürdürülmesini esas alan bütüncül bir yaklaşımdır. Kaynakların etkin kullanılması, çevresel etkilerin azaltılması ve iklim değişikliğine karşı dayanıklılığın geliştirilmesi, sürdürülebilir kalkınmanın temel unsurları arasında yer almaktadır. Bu modül, katılımcılara çevresel sürdürülebilirliğin kavramsal temellerini kazandırmayı ve doğal kaynak yönetimi, iklim değişikliği, döngüsel ekonomi, çevresel ayak izleri ve kaynak verimliliği arasındaki ilişkileri bütüncül biçimde değerlendirebilecekleri bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.

Modül kapsamında öncelikle çevresel sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma kavramlarının tarihsel gelişimi ele alınmaktadır. Brundtland Raporu ve Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları üzerinden sürdürülebilirlik yaklaşımının temel ilkeleri incelenmektedir. Doğal kaynak yönetimi, ekolojik denge, taşıma kapasitesi ve kaynak verimliliği kavramları, doğal sistemlerin korunması ve kaynakların uzun vadeli kullanımı açısından değerlendirilmektedir.

İklim değişikliği ve iklim değişikliğine uyum süreci, ulusal ve uluslararası politikalar çerçevesinde ele alınmaktadır. Döngüsel ve yeşil ekonomi modelleri üzerinden doğrusal üretim ve tüketim yapılarından kaynakların ekonomik sistem içerisinde daha uzun süre tutulduğu yaklaşımlara geçiş incelenmektedir. Su, enerji, atık, inşaat ve gıda sektörlerinden örnekler aracılığıyla çevresel sürdürülebilirlik ilkelerinin farklı faaliyet alanlarına nasıl yansıtılabileceği değerlendirilmektedir. Böylece kaynak kullanımı ile üretim ve tüketim süreçleri arasındaki ilişkinin daha geniş bir sistem yaklaşımı içerisinde anlaşılması hedeflenmektedir.

Modülün ölçme ve yönetim boyutunda karbon, su ve enerji ayak izi kavramları ile bu göstergelerin hesaplanmasında kullanılan yöntemler ele alınmaktadır. Sera Gazı Protokolü ve Uluslararası Standardizasyon Örgütü tarafından geliştirilen ilgili standartlar çerçevesinde çevresel etkilerin ölçülmesine yönelik temel yaklaşımlar incelenmektedir. Karbon yönetimi, kaynak, su ve enerji verimliliği, karbon fiyatlama mekanizmaları ile karbon nötr ve net sıfır emisyon hedefleri birlikte değerlendirilmektedir. Döngüsel ekonomi ve sürdürülebilir sanayi politikaları, tarım, sanayi ve enerji alanlarından sektörel vaka çalışmalarıyla ilişkilendirilerek teorik yaklaşımların farklı uygulama alanlarındaki karşılıkları ele alınmaktadır.

Modül sonunda katılımcıların çevresel sürdürülebilirlik sorunlarını doğal kaynak yönetimi, iklim politikaları, döngüsel ekonomi ve çevresel performans göstergeleri arasında bağlantı kurarak değerlendirebilmeleri beklenmektedir. Ayrıca farklı sektörlerde kaynak kullanımını ve çevresel etkileri karşılaştırabilmeleri, ölçme ve yönetim araçlarının hangi amaçlarla kullanılabileceğini yorumlayabilmeleri hedeflenmektedir. Böylece katılımcıların çevresel sürdürülebilirlik hedeflerini kavramsal, ölçülebilir ve uygulamaya dönük boyutlarıyla birlikte ele alabilecek bütüncül bir bakış açısı geliştirmeleri amaçlanmaktadır.

Döngüsel ekonomiye geçiş; üretim ve tüketim süreçlerinin kaynak verimliliği, ekonomik değer korunumu ve çevresel etkilerin azaltılması doğrultusunda yeniden yapılandırılmasını gerektirmektedir. Bu dönüşümün gerçekleşmesi; kurumsal stratejiler, finansal sistemler, düzenleyici çerçeveler ve kamu politikaları arasındaki etkileşimlerin anlaşılmasına bağlıdır. İlgili modül, döngüsel ekonomi ile sürdürülebilir finans ekosistemi arasındaki ilişkileri ekonomik, kurumsal ve toplumsal boyutlarıyla incelemeyi; katılımcılara yeşil dönüşüm süreçlerini bütüncül biçimde değerlendirebilecekleri bir analitik çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.

Modül başlangıcında döngüsel ekonominin temel kavramları, ilkeleri ve iş modelleri ele alınmaktadır. Doğrusal üretim ve tüketim yapılarından döngüsel sistemlere geçiş; ürün ve malzemelerin kullanım ömürlerinin uzatılması, yeniden kullanım, onarım ve kaynakların ekonomik sistem içerisinde tutulması bağlamında değerlendirilmektedir. Döngüsel iş modellerinin kurumsal stratejiyle ilişkisi; yenilikçilik, rekabet gücü, maliyet yapıları ve uzun vadeli dayanıklılık üzerinden tartışılmaktadır. Böylece yeşil dönüşümün işletmelerin yatırım kararları ve değer yaratma süreçleri üzerindeki etkileri görünür kılınmaktadır.

İklim ekonomisi ve karbon yönetimi kapsamında, iklim değişikliğinin ekonomik sonuçları ile emisyon azaltımına yönelik kararların maliyet ve faydaları incelenmektedir. Yeşil politika ve düzenleme çerçeveleri, ekonomik aktörlerin davranışlarını şekillendiren kurumsal mekanizmalar olarak ele alınmaktadır. Kamu politikaları ve teşvik mekanizmalarının dönüşüm yatırımlarını destekleme, belirsizlikleri azaltma ve kaynak tahsisini yönlendirme işlevleri değerlendirilmektedir. Politika araçları arasındaki tutarlılığın ve uygulama koşullarının dönüşümün etkinliği üzerindeki önemi ayrıca tartışılmaktadır.

Sürdürülebilir finansal sistemler bölümünde, finansal kaynakların sürdürülebilir ekonomik faaliyetlere yönlendirilmesi ve iklimle bağlantılı risklerin finansal karar süreçlerine yansıtılması üzerinde durulmaktadır. Merkez bankalarının rolü, görev alanları çerçevesinde para politikası, finansal istikrar ve iklim riskleri arasındaki ilişkiler üzerinden incelenmektedir. Finansal kuruluşlar, kamu otoriteleri ve işletmeler arasındaki etkileşimler, dönüşümün finansmanını mümkün kılan ekosistemin temel bileşenleri olarak değerlendirilmektedir.

Modül, refah, dayanıklılık ve adil dönüşüm odaklı yeni ekonomik paradigmaların tartışılmasıyla tamamlanmaktadır. Katılımcıların döngüsel ekonomi uygulamalarını finansal ve düzenleyici koşullarla ilişkilendirebilmeleri; dönüşümün ekonomik ve toplumsal sonuçlarını birlikte değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir. Bu çerçevede, farklı sektörlerde dönüşümü hızlandırabilecek politika ve strateji seçeneklerini karşılaştırma yetkinliği kazanmaları beklenmektedir. Ayrıca katılımcıların kaynak kullanımı, yatırım öncelikleri ve toplumsal refah arasındaki bağlantıları eleştirel bir bakış açısıyla yorumlamaları amaçlanmaktadır.

Sosyal sürdürülebilirlik, bireylerin ve toplumların yaşam kalitesinin geliştirilmesini, fırsatlara adil erişimin sağlanmasını ve toplumsal katılımın güçlendirilmesini esas alan bir yaklaşımdır. Çevresel ve ekonomik dönüşüm süreçlerinin kalıcı başarısı, bu süreçlerin farklı toplumsal gruplar üzerindeki etkilerinin anlaşılmasını ve eşitsizlikleri derinleştirmeyen uygulamaların geliştirilmesini gerektirmektedir. Bu modül, sürdürülebilirliğin sosyal boyutunu bireysel davranışlar, toplumsal ilişkiler ve kurumsal sorumluluklar arasındaki etkileşimler üzerinden ele almayı amaçlamaktadır.

Modül kapsamında öncelikle sosyal sürdürülebilirliğin temel kavramları ve sürdürülebilir kalkınma içindeki yeri incelenmektedir. Bireysel karbon, su ve enerji ayak izi farkındalığı aracılığıyla gündelik faaliyetlerin çevresel sonuçları ile toplumsal sorumluluk arasındaki bağlantılar değerlendirilmektedir. Ulaşım, beslenme ve tüketim alanlarındaki sürdürülebilir seçimler; kaynak kullanımı, davranış değişikliği ve yaşam biçimleri bağlamında tartışılmaktadır. Bu seçimlerin yalnızca bireysel tercihlerle açıklanamayacağı; gelir, altyapı, bilgiye erişim ve hizmetlerin ulaşılabilirliği gibi koşullardan da etkilendiği dikkate alınmaktadır. Böylece sorumlu tüketim anlayışının sosyal eşitlik ve erişilebilirlikle birlikte değerlendirilmesi hedeflenmektedir.

Modülün bir diğer odağını kadın ve erkek eşitliği, kapsayıcılık ve adil geçiş oluşturmaktadır. Yeşil dönüşümün istihdam, beceri gereksinimleri ve toplumsal refah üzerindeki etkileri, farklı grupların karşılaştığı fırsatlar ve güçlükler açısından ele alınmaktadır. Dönüşümün maliyet ve faydalarının adil paylaşılması, kırılgan grupların ihtiyaçlarının gözetilmesi ve katılım olanaklarının güçlendirilmesi üzerinde durulmaktadır. Bu çerçevede sosyal sürdürülebilirlik, dönüşüm politikalarının tasarımında ve uygulanmasında temel bir değerlendirme ölçütü olarak konumlandırılmaktadır.

Paydaş iletişimi ve katılımı bölümünde, farklı beklentilerin anlaşılması, karşılıklı güvenin geliştirilmesi ve karar süreçlerinin kapsayıcılığının artırılması incelenmektedir. Etkili iletişimin, paydaş görüşlerinin kararlara yansıtılması ve süreklilik taşıyan katılım mekanizmalarının kurulmasıyla ilişkisi açıklanmaktadır. Sürdürülebilirlikte etik karar alma ise sorumluluk, hakkaniyet, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmektedir. Çatışan çıkarların ve önceliklerin bulunduğu durumlarda kararların toplumsal sonuçlarının gözetilmesi vurgulanmaktadır.

Modül sonunda katılımcıların bireysel seçimler ile kurumsal ve toplumsal süreçler arasındaki ilişkileri kavramaları; sürdürülebilirlik uygulamalarını eşitlik, kapsayıcılık ve etik sorumluluk açısından değerlendirebilmeleri beklenmektedir. Ayrıca katılımcıların kendi çalışma ve yaşam alanlarında paydaş katılımını güçlendiren, davranış değişikliğini destekleyen ve adil dönüşüme katkı sağlayan yaklaşımlar geliştirmeleri hedeflenmektedir. Böylece toplumsal dayanıklılığı destekleyen ortak bir sorumluluk anlayışının güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Temiz enerji teknolojileri, yeşil ve sürdürülebilir bir enerji sistemine geçişin temel bileşenlerinden biridir. Bu modül, hidrojen teknolojileri, enerji depolama sistemleri, yenilenebilir enerji kaynakları, temiz yanma teknolojileri ve yeşil dönüşüm uygulamalarını bütüncül bir bakış açısıyla ele almayı, katılımcılara bu alanlarda güncel ve uygulamaya dönük bilgi kazandırmayı amaçlamaktadır.

Modül kapsamında öncelikle hidrojen ekonomisi ve sürdürülebilirlik ilişkisi ele alınmaktadır. Hidrojen üretim yöntemleri, depolama teknolojileri ve hidrojenin enerji, ulaşım, sanayi ve diğer sektörlerdeki kullanım alanları incelenmektedir. Hidrojen teknolojilerinin çevresel performansının değerlendirilmesinde kullanılan yaşam döngüsü analizi yaklaşımı tanıtılmakta, farklı üretim ve kullanım senaryolarının sürdürülebilirlik açısından değerlendirilmesine yönelik temel bilgiler sunulmaktadır.

Enerji depolama bölümünde temel enerji depolama kavramları, batarya sistemleri ve batarya türleri ile şarj yöntemleri ve topolojileri ele alınmaktadır. Bataryalarda yaşlanma mekanizmaları ve ikinci ömür uygulamaları incelenmekte, enerji depolamanın yenilenebilir enerji sistemlerindeki kritik rolü değerlendirilmektedir. Böylece enerji depolama teknolojileri, temel kavramlardan bataryaların kullanım sürecine kadar uzanan bir çerçevede ele alınmaktadır.

Yenilenebilir enerji kaynakları kapsamında güneş ve rüzgâr enerjisinin potansiyeli ve mevcut durumu incelenmektedir. Rüzgâr türbinlerinin yapısı ve çalışma prensipleri ile rüzgâr santralleri ele alınırken, fotovoltaik panellerin yapısı ve çalışma prensipleri ile güneş santralleri değerlendirilmektedir. Bu kapsamda güneş ve rüzgâr enerjisine dayalı sistemlerin temel teknolojik özellikleri ve çalışma prensipleri açıklanmaktadır.

Modül sonunda sürdürülebilir enerji ve temiz yanma teknolojileri, yeni nesil yanma sistemleri ve emisyon yönetimi ele alınmaktadır. Endüstri ve güç sistemlerinde yeşil dönüşüm incelenirken, havacılıkta yeşil dönüşüm kapsamında yeni nesil yanma ve itki sistemlerine odaklanılmaktadır. Ayrıca temiz enerji teknolojilerinde hesaplamalı akışkanlar dinamiği (CFD) uygulamalarına ilişkin güncel yaklaşımlar katılımcılarla paylaşılmaktadır.